Aan de grond in Caïro

Het is zomer. Auto's razen voorbij in de duizend jaar oude moderne stad die uit haar voegen barst. Op verzakte trottoirs van drukke wegen, geflankeerd door 'onvoltooide ruïnes' – gebouwen, gedoemd om in te storten – zitten mannen onderuitgezakt op caféterrassen en beweegt zich traag een mensenmenigte voort. Liefdesklachten van een mythische zangeres klinken uit... Lees verder →

Medium van de ironie

Kurt Schwitters (1887-1948), Duits avant-gardistisch beeldend kunstenaar, dichter, schrijver en publicist, gebruikte voor zijn collages al wat hij maar kon vinden: krantenpapier, postzegels, stukjes wasdoek, buskaarten, advertenties. 'Merz': zo noemde Schwitters zijn nieuwe uitdrukkingsvorm met principieel alle soorten materiaal. Het is de tweede lettergreep van Kommerz, een woord uit een advertentie die hij gebruikte voor... Lees verder →

Wat als God zijn biezen pakt?

'En of, wat een hitte!' De veertienjarige Steeny ontwaakt uit zijn middagdutje. Rond het Noord-Franse dorp Fenouille liggen de weilanden waar de beesten zijn, 'de lange Vlaamse koeien met hun droeve ogen'. Het zindert tussen de houten lamellen van het huis in de laan met de hoge linden. Steeny leeft in een gouden kooi van... Lees verder →

Wandelgek

Karrer is krankzinnig geworden en zit in Steinhof. Nu wandelt de verteller niet meer enkel op woensdag, maar ook op maandag met Oehler. Voorheen wandelde Oehler op maandag met Karrer. Het verschil in wandelgewoonten van beide heren blijkt op maandag, zowel vestimentair als aangaande wandelsnelheid, groter dan op woensdag. Op maandag kan de verteller Oehler... Lees verder →

Een stad als een visioen

Een reiziger komt aan in Venetië. Hij haast zich naar de vaporetto, neemt zijn intrek in een hotel vlak achter het Piazza San Marco, kijkt door het raam en ziet zwarte gondels wiegen in het 'doodskleurige water'. Opnieuw zal hij de stad moeten veroveren, door zijn herinneringen en door de vele lagen van de geschiedenis... Lees verder →

Knipoog van Narcissus

Zelfbewust recht Ewout Meyster zijn rug. Hij is zeventien en weet hoe het moet: superieur en soeverein zijn. Dag in, dag uit imiteert hij gedrag, voorkomen en intonatie van machtige, invloedrijke mannen als Churchill, Hitler, Roosevelt. Steeds wil Ewout de dingen een stap voor zijn, anderen verbazen en verwarren. 'Vrij was je dan, beschikbaar voor... Lees verder →

Ijskoud

Jaren na Johannes' dood besluit zijn dochter dat ze zijn as wil bezitten. Ze denkt terug aan haar trieste jeugd, verlaten door beide ouders, ondergebracht bij haar grootmoeder, later op kostschool. Ze leerde doen alsof, werd onverschillig. Haar vader kende ze nauwelijks. In 2003 werd Proleterka van de Zwitserse Fleur Jaeggy (1940) door The Times... Lees verder →

Kathedraal van pijn en verlangen

In het voorjaar kleurt het licht in het dorp roze door de pas geverfde huizen en de paarsrode boomheide waarmee de berg begroeid is. Mos, klimop en blauweregen overwoekeren de gevels; zwarte en witte rouwdragers bouwen er hun nesten. Onder de woningen van het naamloze dorp stroomt de rivier met haar verborgen water, 'gek van... Lees verder →

Hoe nietig de mens!

Wat er twintig jaar geleden op de hoge alpenweide van de berg Sasseneire gebeurde, schrikt de meerderheid van de dorpsraad niet af om het vee er deze zomer voor het eerst opnieuw te laten grazen. De oude Munier waarschuwt nochtans: dat de bergen zo hun eigen ideeën hebben, dat het leven van de beesten, van... Lees verder →

Val in de tijd

Onthutst, sprakeloos staan twee mensen tegenover elkaar. Aan de ene kant van de deuropening: Judith, die 'op een merkwaardige manier op zichzelf leek', aan de andere kant: de naamloze ik-verteller. Ze hebben elkaar lang niet gezien. Hij komt voor Judiths huisgenote Claudia. Terwijl ze zwijgend tegenover elkaar staan, komen begraven herinneringen bovendrijven. Ontzetting neemt bezit... Lees verder →

Vlakgom voor emoties

kLEINE HELLEN van beeldend kunstenaar en auteur Anne Moon Disko (alias Martijn Couwenhoven) opent als een naïef schilderij. Een kind slalomt argeloos tussen strandstoelen met op de achtergrond bolle, witte wolken boven een azuurblauwe zee. Hij loopt langs de vloedlijn, verdwijnt. Zijn zusje staart verstijfd van angst naar de zee, 'die nog nooit zo weids... Lees verder →

Zo wakker als maar zijn kan

In een dienstbodekamertje van vijf vierkante meter zit met een opengeslagen boek op schoot roerloos een wakkere man. Hij leest niet meer, wacht, verlangt naar diepe slaap. In een roze plastic teiltje liggen drie paar sokken te weken. Hier is iets existentieels aan de gang: 'Je blik in de gebarsten spiegel, het druppelen van de... Lees verder →

Geschreven in de geest van posthumanisme

Dat Marie Darrieussecq (1967) een schrijfster met lef is én van vele markten thuis, bewijst haar jongste roman, Ons leven in de bossen. Zonder scrupules lapt ze literaire conventies aan haar laars en experimenteert met stijl en vorm. Met deze roman heeft Darrieussecq een uitdagend, curieus en dystopisch buitenbeentje op de wereld gezet. Een openingszin... Lees verder →

Met zingend bloed de dood tegemoet

Het is de dag van de operatie. 'Welk een druilerig, mistroostig licht om in te ontwaken!' De ik-verteller sluit opnieuw zijn ogen en begeeft zich in de vertrouwde en onzekere duisternis van zijn 'verlichte hol' in het sanatorium te Berk, Frankrijk. Een plek waar drama's en leed hun voltooiing vinden en waar het moeizaam sterven... Lees verder →

De kindertijd: machtiger dan fictie

'Het was drukkend warm de dag dat ze in San Cristóbal aankwamen.' Alles leek te veranderen toen een ambtenaar Sociale Zaken met zijn gezin het provinciestadje binnenreed. Armoede kwam in al haar rauwheid op hen af. Bedelende kinderen op straat. Het subtropische stadje lag ingesloten tussen een ondoordringbaar regenwoud en een bruine kolkende rivier, de... Lees verder →

Odyssee van nergens naar nergens

Tussen de rotzooi in een oude woonkazerne in Charkiv, Oost-Oekraïne, ligt Herman met zijn kleren aan te slapen, wanneer hij om vijf uur 's ochtends door telefoongerinkel gewekt wordt. Het is Kotsja, om te melden dat Joera (Hermans broer) het afgetrapt is en dat hij nu met de gebakken peren zit wat betreft het tankstation.... Lees verder →

Doodgewoon en hopeloos ingewikkeld

In Een doodgewoon leven van Karel Capek (1890-1938) beseft een plichtsgetrouwe spoorwegbeambte op rust dat hij weldra zal sterven. Hij wil orde scheppen in zijn leven door een zo compleet mogelijk dossier over zichzelf samen te stellen. De eendimensionale man meent een lineair leven gehad te hebben en te volstaan met het rangschikken en bundelen... Lees verder →

Verdwaald in de esthetiek van herinneringen

De Franse schrijver en Nobelprijswinnaar Patrick Modiano (1945) is een flaneur. Hij begeeft zich graag in menigten, verdwaalt, lost op, neemt waar. Modiano's echtgenote, Dominique Zehrfuss, getuigt in het voorwoord van Blue Aloha hoe hij 'soms urenlang zich niet verroert en als een radar de stralingen van de tijd registreert', eindeloos naar een gebouw kan... Lees verder →

Arme, arme Teddy!

Teddy en Arktoer van de Russische schrijver en musicus Joeri Kazakov (1927-1982), onlangs gebundeld verschenen bij De Wilde Tomaat, zouden tot de beste dierenverhalen uit de wereldliteratuur behoren. Kazakov roept stemmingsbeelden op van een onmetelijk landschap in het noorden van Rusland en onderzoekt de psyche van de mens in verhouding tot de natuur. Hij projecteert... Lees verder →

Ontwenningskuur van een biograaf

Een trein komt tot stilstand in Brussel-Centraal. Lodewijk Schrijver wil in de Belgische hoofdstad zijn laatste roman schrijven. Iemand staat op het perron. Hij heeft de contouren van Lodewijk Schrijver. De deuren gaan open; ze wisselen van plaats. Stuurs, op zijn hoede loopt Schrijver vervolgens door de straten van Brussel. Hij heeft het gevoel te... Lees verder →

Opgesloten in het hoofd van een melancholicus

Jon Fosse (1959), Noors dichter, romancier en dramaturg, wijdde in de jaren negentig aan de romantische landschapsschilder Lars Hertervig (1830 – 1902) een tweeluik, waarvan het eerste deel, Melancholie I, onlangs verscheen in Nederlandse vertaling. Op de achterflap staart Fosse, schonkig en imposant als Orson Welles, indringend naar iets in de verte. Zijn blik is... Lees verder →

Thuiskomen in een zinnelijk leven

Eind vorig jaar verscheen Sido van Colette (1873-1954) in een uitgepuurde, herziene vertaling door Kiki Coumans. Uitgeverij Vleugels brengt hiermee een grande dame van de literatuur opnieuw onder de aandacht. Sinds De eerste keer dat ik mijn hoed verloor (2017) heb ik mijn hart verpand aan de flamboyante Franse auteur, journaliste, actrice en mimekunstenares Sidonie... Lees verder →

Een onderkomen voor tragiek

Berlijn, een druilerige winterdag midden jaren twintig. We bevinden ons in het Grand Hotel. Op dit avondlijke uur is het komen en gaan in de lobby; straks beginnen de theatervoorstellingen. Onafgebroken toeteren langsrijdende auto's en op straat wemelt het van bewegende lichtreclames, zwarte paraplu's, gele autobussen. Boys en piccolo's met nat gekamde haren lopen zich... Lees verder →

Terugblik/vooruitblik

Vier maanden geleden startte ik met deze blog. Vierendertig recensies later blik ik met tevredenheid terug. Meer nog kijk ik met veel goesting uit naar een volgend jaar recenseren. De zoektocht verderzetten naar juistere formuleringen, meer nuance, schrappen en schrapen tot de essentie van een boek zich blootlegt: dat is mijn betrachting. Hoogtepunten van mijn... Lees verder →

Storm van jewelste

In De schimmelruiter (Der Schimmelreiter, 1888), een raamvertelling die zich grotendeels halfweg de achttiende eeuw afspeelt, reconstrueert de Duitser Theodor Storm (1817-1888) de legende van Hauke Haien, een ambitieuze dijkgraaf in Noord-Friesland. Storm was een vertegenwoordiger van het 'poëtisch realisme' in de literatuur. Aanvankelijk schreef hij vooral lyrisch. Naarmate hij ouder werd, kreeg zijn proza... Lees verder →

Kapitalisme: een universele religie

In 2008 voltrok zich de grootste financiële crisis sinds de depressie van de jaren dertig. De Amerikaanse overheid besloot een voorbeeld te stellen en liet de vierde grootste investeringsbank van het land, Lehman Brothers, bankroet gaan. Er kwam meer toezicht en enkele banken werden genationaliseerd. Tien jaar na het faillissement van Lehman Brothers worden kapitaaleisen... Lees verder →

Een noodlotsmythe

'Hoe heette de hoedenmaker?' van de Vlaamse auteur Loekie Zvonik (1935 – 2000) is een postuum eerbetoon aan prozaschrijver en essayist Dirk De Witte (1934 – 1970), met wie Zvonik kortstondig een relatie had. Haar herinneringen aan hun tragische liefdesgeschiedenis vult ze aan met zijn nagelaten aantekeningen over de trip naar Wenen die ze kort... Lees verder →

Kaartenhuis Europa

'Daar loopt een varken!' Zo opent de wervelende proloog in 'De hoofdstad' van Robert Menasse. Midden in Brussel duikt onverhoeds een varken op, stormt diagonaal over het Sint-Katelijneplein en kruist het pad van diverse personages. De een kijkt door het raam van een restaurant, de ander zit in een taxi die met gierende remmen tot... Lees verder →

Levensreddende fictie

Aboekir, Algerije. In een kamer zit een man koortsachtig te schrijven aan het sterfbed van zijn vader. Hij twijfelt: 'Heeft het nog zin?' Zabor, verstoten zoon van de stervende slager, heeft een gave: door nauwgezet mensen te inventariseren met geschreven woorden, kan hij hun leven redden. Schrijven als morele plicht. Met taal het leven herscheppen:... Lees verder →

Alsof er nog tijd rest deze dag

Weemoed, verlangen en ironie vloeien samen in Zoveel nabijheid (2018), een prozaïsche dichtbundel van Frans Budé (°1945). Net als in zijn jongste roman De dagen (2017) – een nostalgische terugblik op een gelukkige jeugd – schrijft Budé over wat hem lief is: herinneringen aan een vervlogen tijd. Stilte is nadrukkelijk aanwezig in de intieme bundel.... Lees verder →

Verdoemd tot herinneren of vergeten

Met een verstild of uiterst langzaam bewegend beeld, als in een film van Ingmar Bergman, opent 'Liefde' (L'amour, 1971) van de Franse auteur Marguerite Duras (1914 – 1996), zopas verschenen bij Uitgeverij Vleugels, in een vertaling van Marianne Kaas. We zien de zee, het strand, duister licht. Drie mensen vullen geluidloos een kader: twee mannen... Lees verder →

Een op hol geslagen boek

De ontstaansgeschiedenis van 'De rover' van de Zwitserse schrijver Robert Walser (1878 – 1956) is minstens zo verbluffend als het verhaal zelf. Walser schreef de roman halfweg de jaren '20 in het Zwitserse Bern in de vorm van 'microgrammen': een verzameling papiertjes, volgeschreven in een minuscuul, onleesbaar handschrift van eigen makelij. Zijn toenmalige uitgever meende... Lees verder →

De zee, de zee!

Een vrouw en een klein meisje beklimmen moeizaam een duin. Eenmaal op de top, staren ze naar de grenzeloze zwarte massa voor hen, 'uitgegoten in een vloeibare nacht'. De vrouw is 'lang en dun als de zeepijnen'. Ze wordt geteisterd door migraine. Moeder en dochter zijn op de vlucht. De moeder heeft tienduizend franc op... Lees verder →

Dierlijk, al te menselijk

'Bestiarium' van Juan José Arreola (1918 - 2001) is een bundel excentrieke beschrijvingen van diersoorten, gepresenteerd als afzonderlijke lemma's. In de proloog verzoekt de experimentele Mexicaanse schrijver zijn lezers met aandrang, hun al te dierlijke medemens te beminnen; ook de 'hoender- en varkensachtige' onder hen. Vervolgens stormt de neushoorn, gespeend van iedere gratie en behendigheid,... Lees verder →

Orwell op z’n best

'Birmaanse dagen' van George Orwell (1903 - 1950) is een kroniek van Birma ten tijde van de Britse overheersing, gebaseerd op de ervaringen van de Britse schrijver-journalist, die er als twintiger vier jaar lang diende bij de Indian Imperial Police. Als geen ander vermag Orwell een nachtmerrieachtige, zielloze wereld te scheppen. In tegenstelling tot de... Lees verder →

Schaakmat

Friedrich Dürrenmatt (1921 – 1990) was een Zwitsers journalist, kunstenaar, recensent en schrijver van toneelstukken, verhalen en misdaadromans. Hij had een uitgesproken interesse voor filosofie en theologie; de thematiek van misdaad en gerechtigheid hield hem voortdurend bezig. In zijn ogen was onrechtvaardigheid vooral te wijten aan de dominantie van bureaucratie en andere machinerieën. Die maakten... Lees verder →

Witte metamorfose

De Zuid-Koreaanse schrijfster Han Kang (°1970) loopt door de straten van Warschau. De stad ligt bedolven onder een laag sneeuw, gehuld in dichte witte mist. De mensen op straat zijn vreemden voor haar, ze spreken een taal die zij niet begrijpt. Kang is hierheen gekomen om een verhuld verdriet te verwerken, een rouwproces te doorlopen.... Lees verder →

De vele gedaanten van liefde

Mihail Sebastian (1907 – 1945), Roemeens-Joods toneelschrijver en romancier, stierf op het toppunt van zijn succes een absurde dood. Nadat hij de Tweede Wereldoorlog zonder deportatie was doorgekomen, liep hij daags na de bevrijding van Boekarest onder een Russische vrachtwagen. Zijn romandebuut 'Vrouwen' schreef hij op zijn zesentwintigste. Mihail Sebastian roept in 'Vrouwen' een caleidoscopisch... Lees verder →

Indruk: ‘De grote vlucht inwaarts’. Een pleidooi voor cultuurkritiek.

De cultuurkritiek moet zich weer opdringen aan de publieke sfeer. Ze moet trachten te verleiden en te provoceren, Ze moet pogen een sterk verhaal te vertellen dat buiten de eigen goegemeente weerklank vindt en overal haar publiek uitnodigen tot verbeelding en zelfs dwingen tot het aannemen van een kritische houding. Dat is min of meer... Lees verder →

Barokke taalspielerei, vlijmscherpe satire

Zacht van huid en mild van toon laaft een trouw publiek uit de hogere middenklasse zich in een negentiende-eeuws etablissement aan een traditionele omgeving. Een Jugendstil interieur met marmer, eikenhout en patina verleent aan restaurant De Hills een aura van vergane glorie. Tegen de wanden hangen kriskras door elkaar grote en kleine schilderijen, waaronder veel... Lees verder →

Cultus van de tuinier

'Het jaar van de tuinier' (1929) van Karel Capek is een verzameling montere observaties, verrijkt met adviezen voor de aspirant-tuinier. Of je nu groene vingers hebt of niet, dit boekje is zonder meer inspirerend. Het blaakt van ironie en levenslust. Capek etaleert uitbundig zijn liefde voor taal; hij schikt als een bezetene woorden en beelden,... Lees verder →

De geur van oud behang

'Waar het in dit huis om gaat, is de geur van het oude behang, het licht dat langs de zware eikenhouten deuren glijdt door de fraaie lange gang met zijn glas-in-loodramen, daar uitvloeit over het schitterende mozaïek van tegels. Het is de niet weg te denken tijd van vroeger, van opgeslagen herinneringen door anderen bewaard.'... Lees verder →

Ultrakort & veelstemmig

Ultrakort verhaal: 'Een park vol mensen, een muziekkoepel in het park, een orkest in de muziekkoepel, een trompettist voor een orkest, een wesp rond het hoofd van de trompettist. Een menigte in een park die luistert naar een trompettist die vloekt omdat hij in zijn nek gestoken wordt door een wesp. En dan is er... Lees verder →

Westwaarts met de nacht: grensoverschrij- dende memoires

Beryl Markham (1902 – 1986) vloog in 1936 als eerste mens solo vanuit Engeland over de Atlantische Oceaan naar Canada. Op eenentwintig uur en vijfentwintig minuten legde zij non-stop een afstand af van vijfduizend achthonderd kilometer. In 'Westwaarts met de nacht. Grensoverschrijdende memoires' lijkt die indrukwekkende prestatie slechts een voetnoot te zijn in het leven... Lees verder →

De tragedie van het mens-zijn

Geschiedenis bestaat niet uit feiten, wel uit verhalen en associaties. Niet gehinderd door grenzen of andere conventies, droeg schrijver en journalist Joseph Roth (1894 – 1939) zijn vaderland aan zijn voeten. Hij voelde feilloos aan wat mens-zijn inhoudt. Zijn reportages, romans en verhalen getuigen van een vrije, onafhankelijke, integere geest. Een gevarieerde selectie van Roths... Lees verder →

Een verstilde schreeuw

Veracruz, Mexico. Een schrijver wacht in bar El Ideal op zijn geliefde Dariana, een Cubaanse zangeres. Ze komt niet opdagen. Er is een cycloon op komst. 'Een striemende regen, die door de wind als een vuile dweil werd uitgewrongen, sloeg op Veracruz neer. De lange houten tapkast van El Ideal waar, behalve ikzelf die er... Lees verder →

Getuigenis van een klassenmigrant

De Franse denker en socioloog Didier Eribon (°1953) keert na het overlijden van zijn vader terug naar zijn geboortestreek. In Terug naar Reims brengt hij het relaas van zijn pijnlijke confrontatie met een beladen verleden en analyseert tegelijk de maatschappelijke en politieke evolutie in Frankrijk tijdens de voorbije zeven decennia. Spoken uit het verleden dwongen... Lees verder →

Eindeloos reciteerbaar en stervensmooi

'Kort proza' is een bundel poëtische kortverhalen van Samuel Beckett. De zeven minimalistische teksten komen bij een eerste lezing raadselachtig en etherisch over. Tijdens de tweede lezing dagen er mogelijke betekenissen en dringt een cadans zich op. Pas na een derde lezing, wanneer de tekst als een mantra in je onderbewustzijn begint te resoneren, komt... Lees verder →

Blog op WordPress.com.

Omhoog ↑

%d bloggers liken dit: