Palomar, uit de gelijknamige vignettenroman van Italo Calvino, is een excentrieke filosofische antiheld, wiens niet aflatende bespiegelingen voortdurend balanceren op de grens tussen verwondering over en begrip van de dingen. Gedurig overspannen in een jachtige wereld, zoekt Palomar in alledaagse voorvallen obsessief naar verbinding met de dingen om hem heen (een golf, het gazon, een blote vrouwenborst, de schittering van de ondergaande zon op het water, de sterrenhemel, enz…), in de hoop door nauwkeurige waarneming mentale rust te vinden. Dat loopt echter niet van een leien dakje, want Palomar heeft – zoals het gros der mensheid – de hardnekkige neiging om, ondanks zijn gedreven wil tot overgave, alles te rationaliseren en in modellen te gieten.
In dit heerlijke boek krijgen we een inkijk in de wonderbaarlijke constructies in Palomars geest, die hem uiteraard nog meer ketenen dan dat ze hem bevrijden. Toch blijft de aanzet telkens diepe, naïeve verwondering en de ervaring van iets dat even allesomvattend is als ongrijpbaar, maar gaandeweg, al rationaliserend, jammerlijk verwordt tot een illusie.
Het liefst wil Palomar zijn waarnemingen en ontdekkingen in een vloeibaar stadium houden. Dat lukt hem niet omdat hij telkens opnieuw dwangmatig ordent, categoriseert, uitsluit. Zijn pogingen om de werkelijkheid te vangen in een model leiden almaar tot paradoxen. Zijn illusoire modellen bieden hem weliswaar tijdelijk soelaas, maar zijn bewustzijn daarvan werpt hem alras opnieuw in chaos, duisternis, verlatenheid, ofte: de existentie van de mens.
Palomar probeert zich dan ook te bekwamen in het elegant heroveren van de chaos op valse zekerheden, in een soort kosmisch bewustzijn. Dat levert uiteraard hilarische, naar het absurde neigende passages op (Calvino is werkelijk een meester op dat vlak!) De Nietzscheaanse lichtheid die Calvino injecteert in Palomars cerebrale avonturen is een probaat middel tegen zwaarte van geest. Dit montere boek nodigt uit om lichtvoetig te laveren door de allesomvattende tussenruimte, tussen en om de dingen heen en om de begrippen- en denkkaders, die wij mensen er gewoontegetrouw aan vasttimmeren, telkens opnieuw in vraag te stellen.
Italo Calvino; Palomar, Cossee 2026, vert. Henny Vlot.
Geen dag zonder boek 
Plaats een reactie